Şu sayfadasınız: Ana sayfa// Doğal Sistemler // Kayaçların Genel Özellikleri ve Türleri

Kayaçların Genel Özellikleri ve Türleri

Yer kabuğunun temel malzemesi taşlar (kayaç)’dır. Kayaçlar bir ve çoğu kez birden fazla mineralin bir araya gelerek oluşturdukları kütlelerden meydana gelir. Yer kabuğunu oluşturan kayaçlar oluşum özelliklerine göre sınıflandırılır.

1. Mağmatik (Volkanik = Püskürük = Katılaşım) Taşları

Lavların soğuması sonucunda oluşan taşlardır. Lavlar yüzeye çıkmadan yerin derinliklerinde soğuyabildiği gibi, yeryüzüne ulaşarak soğuyup katılaşabilmektedir. Buna göre, mağmatik taşlar iki gruba ayrılır.

a)   Dış Püskürük Kayalar: Yeryüzüne ulaşan magmanın katılaşması sonucunda oluşur. Kısa sürede soğudukları için çoğunlukla ince kristalli, camsı haldedir. Örn: Bazalt, andezit, obsidyen, tüf,trakit.

b)  İç Püskürük Kayalar: Magmanın yüzeye ulaşmadan yerin belirli derinliklerinde, soğuması sonucunda oluşur. Yavaşça soğuduklarından iki kristalli kayalardır. Örn: Granit,

2. Tortul (Sedimanter) Taşlar

Kayaçlar dış kuvvetler etkisiyle ayrışma, taşınma evresinden sonra uygun ortam koşullarında birikir. Bu olaya Sedimantasyon = Tortullanma denir Bu yolla oluşmuş taşlar da tortul (sediment) taş adını almaktadır. Tortul taşların genel özellikleri şunlardır:

—   Genellikle tabakalı yapıya sahiptirler.

—   Her tabaka oluştuğu jeolojik evrim hakkında bilgi verir.

—   İçlerinde fosil bulundururlar.

Tortul taşlar; çözünmüş halde taşınan maddelerin deniz, göl ve akarsu yataklarında birikip sertleşmesiyle meydana gelen taşlardır. Buna göre tortul taşlar kimyasal özellikleri, doku ve oluşumlarına göre üç sınıfa ayrılırlar:

a)  Kimyasal Tortullar: Kimyasal yoldan eriyip çözülerek biriken taşlardır. Sığ göl tabanlarında suların
buharlaşması sonucu biriken ve sertleşen taşların geneli bu grup taşlara örnek verilebilir.

Örn: Kalker, kayatuzu, jips, traverten, sarkıt, dikit, çakmaktaşı, gayzerit.

b)  Fiziksel Tortullar (Mekanik) : Akarsu, rüzgar, buzul gibi dış kuvvetlerin aşındırıp taşıdığı ve biriktirdiği
taşlardır. Bu taşlarda yapısal bir değişiklik olmaz. Sadece şekil, hacim ve karışım farkı oluşur. Örn: Kiltaşı (şist),kumtaşı(gre),konglomera(çakıltaşı)

kayaç1kayaç2                                                                                                                                                                                                                                                                                      

Konglomera (puding) yuvarlak çakıllı                                    Konglomera (breş) köşeli çakıllı

c) Organik Tortullar: Canlı kalıntılarının çökelen ve sertleşen şekilleridir. Bu taşlar sularda ve karalardaki flora (Bitki topluluğu) ve faunaya (Hayvan topluluğu) ait tortullardır. Örn: Taşkömürü, asfaltit, linyit, turba, tebeşir, mercan kalkeri.

3. Metamorfik (Başkalaşım) Taşlar

Tortul ve volkanik kayaların yüksek sıcaklık ve basınç şartları altında uğradıkları katı haldeki mineralojik ve yapısal değişime metamorfizma denir.

Taşlar+Basınç+Sıcaklık=Metamorfizma

Özellikle yüksek basınç ve sıcaklık, aynı kimyasal bileşime sahip minerallerde yapısal değişiklik yapar ve başkalaşım taşları oluşur.

Leave a Reply

Copyright © 2009 coğrafya öğretmenleri kaynak sitesi. > Reklam için iletişim bilgileri: ?
Designed by Powered by
Haber